मधुमेह के हो ? कसरी बँच्ने ? मधुमेह को विशेष लक्षणहरु Diabetes Symptoms in Nepali

मधुमेह के हो ? कसरी बँच्ने ? मधुमेह को विशेष लक्षणहरु Diabetes Symptoms in Nepali

के हो मधुमेह ? कसरी बच्ने ? मधुमेह को विशेष लक्षणहरु, अति नै महत्वपूर्ण जानकारी 

यो पोस्ट मार्फत मधुमेह यानिकी चिनी रोग, सुगर वा भनौं डायबिटीज रोग को विषयवस्तु संग सम्बन्धित अति नै महत्वपूर्ण जानकारी प्रस्तुत गरिएको छ । कृपया पोस्ट अन्तिम सम्म पढेर मधुमेह सम्बन्धित रोगको बारेमा विशेष र महत्वपूर्ण जानकारी लिन सक्नु हुनेछ ।

Diabetes, डायबिटिज, डायबेटिज, मधुमेह, सुगर रोग, चिनीरोग

मधुमेह रोगलाई चिनी रोग, सुगर वा डायबिटीज को नामले चिनिन्छ । मधुमेह अहिले को समयमा आएर अधिकांस मानिसहरुमा भएको छ । दिनानु-दिन अनेक किसिमका रोगहरु बढी रहेको छन् । विभिन्न ठाउँमा, विभिन्न नाम का हस्पिटलहरु खुल्नेको संख्या दिनानु दिन बढी रहेका छन् ।

Read More


गाउँ देखि शहर सम्मका बजारहरु महंगी ले छोई सक्नु छैन । विभिन्न कारणले गर्दा किसानहरुले पनि अर्गानिक खेति गर्न पनि छोडी सकेका छन् । जसको कारण अर्गानिक खेति गर्ने किसानहरुको संख्या घटी रहेको छ र बजारमा विभिन्न किसिम का बिषादीहरु प्रयोग गरी उत्पादन गरिएको खाद्यान्नहरु किनेर खानु पर्ने हामी सबैको बाध्यता छ र त्यहि बिषादी युक्त खाना हामी दैनिक खाइरहेको छौं । त्यति मात्र कहा हो र ? जताततै धुवा धुलो र बिषादी हावा पानी, बिषादी युक्त खानपिन साथै टेक्नोलोजी को बिकासले शरीरलाई आवस्यक पर्ने व्यायाम बिल्कुलै छैन । अल्लो घर देखि पल्लो घर, नजिकै को चोक हिड्न पनि सवारी साधन को प्रयोग जस्ता विभिन्न कारणहरुले पनि अहिले मानिसहरूलाई धेरै रोगले च्याप्ने गरेको छ र ति रोगहरु मध्य सबै भन्दा बढी मधुमेह यानिकी चिनीरोग वा डायबिटीज देखिने गरेको छ ।
भिडियो :


मधुमेह रोग भनेको के हो ?

मधुमेह रोग हाम्रो शरीर को रगतमा भएको सुगर, गुलियो पदार्थ वा ग्लुकोज को मात्रा लाई बुझाउछ । हामीले खाएका खानाहरु जति पनी छन ति सबै खानाहरु हाम्रो शरीर ले एसिड र एन्जाइम्स संग मिक्स गरेर डाइजेस्ट गर्दछ र उक्त डाइजेस्ट हुँदा शरीर मा एक किसिम को सुगर बन्दछ जसलाई ग्लुकोज भनिन्छ । हामीले खाएको खाना यसरी ग्लुकोज मा परिणत हुने गर्दछ त्यसपछि प्याङक्रियाज ग्रन्थि ले इन्सुलिन हर्मोन निकाल्न सुरु गर्दछ र इन्सुलिन ले हाम्रो शरीर भरी उक्त ग्लुकोज को मात्रालाई इनर्जी बनाएर रगत मार्फत पठाउने काम गर्दछ । जब प्याङक्रियाज मा इन्सुलिन हर्मोनको को मात्रा कम हुन्छ, तब रगतमा ग्लुकोज वा चिनिको मात्रा बढ्दछ र हाम्रो‌ शरीरको अन्य अङगहरुलाई असर गर्न सुरु हुन्छ । जसमा आँखा, मृगौला र मुटुलाई बढी असर पर्दछ । इन्सुलिन हर्मोन हाम्रो प्याङक्रियाज पाचन ग्रन्थि बाट बनिने गर्छ । इन्सुलिनको काम रगतमा रहेको ग्लुकोजको मात्रालाई शरीरमा इनर्जी दिनु हो । यही हर्मोन को कारण ले हाम्रो रगतमा सुगर को मात्रालाई सधैं कन्ट्रोलमा राख्ने गर्दछ । 

डायबिटीज मुख्य २ प्रकारको हुन्छ ।


टाइप १ डायबिटीज र टाइप २ डायबिटीज

टाइप १ डायबिटीज :

टाइप १ डाइबिटिज भन्नाले शरीरमा इन्सुलिन हर्मोन नै नबन्नु नबन्नु भन्ने बुझिन्छ । यो विषेश गरी बालबच्चाहरुमा ५/६ वर्ष भन्दा माथी १७/१८  वर्ष सम्मलाई हुने गर्दछ । प्याङक्रियाज ग्रन्थिमा इन्सुलिन बनिने कोशिकाहरु नस्ट भएर जान्छन र इन्सुलिन हर्मोन बन्न सक्दैन । यो इन्सुलिन नबन्ने कारणहरु मध्य पहिलो बँशाणुगत कारण हुन्छ भने दोस्रोमा विभिन्न भाइरसहरुको सङ्क्रमणको कारणले हुने गर्दछ । यस्ता किसिमका कारणहरुले गर्दा सानै उमेर मा इन्सुलिन बनिने कोशिकाहरू नस्ट भएर जाने गर्दछ । यस्तो हुँदा इन्सुलिन हर्मोन जिवन भरी इन्जेक्सन मार्फत लिनु पर्ने बाध्यता पनि बन्न सक्दछ ।
अन्य भिडियो :

टाइप २ डायबिटीज :

टाइप २ डाइबिटिज धेरै को कमन डायबिटीज हो । यो जो कोहि लाई हुने गरेको पाइन्छ । प्राय तपाइले सुन्नु भएको छ होला "मलाइ डायबिटीज भएको छ" "उसलाई डायबिटीज भएको छ" "सुगर भएको छ" आदि यि सबैलाई टाइप २ डायबिटीज नै प्राय भएको हुन्छ । यो प्रकारको डायबिटीज मा शरीर मा इन्सुलिन चै बनिरहेको हुन्छ तर आवस्यकता भन्दा अत्याधिक कम वा अत्याधिक बढी बनिन्छ र यसलाई कन्ट्रोल गर्न नसकिने हुन्छ भने शरीरको लागि ठिक तरिका ले काम नगर्ने टाइप को इन्सुलिन  बनिने गर्छ । त्यसैले प्राय धेरै लाई यही "टाइप २" डायबिटीज हुने गरेको पाइन्छ ।

टाइप २ डायबिटीज कसरी हुन्छ ?

टाइप २ डायबिटीज हुने कारणहरुमा शारीरिक कसरत को कमी, विभिन्न रेडिमेड खानाहरुको कारण, अत्याधिक मासुको सेवन आदिले अहिले सानै उमेरका (१२/१३ वर्ष) उमेर बाटै डायबिटीज देखिन सुरु भइसकेको छ । शरीर को वजन धेरै हुनेहरुलाई डायबिटीज हुने सम्भावना बढि हुन्छ । त्यसैले हामिले सधैं आफ्नो शरीर को वजनलाई कसरत गरेर शरीर को वजन नियन्त्रमा राख्नु पर्दछ । टाइप २ डायबिटीज महिला र पुरुष दुबैलाई हुन्छ । तर डायबिटीज हुनेहरुको आधार मा हेर्ने हो भने महिला मा भन्दा पुरुषहरुमा बढी यो रोग हुने गरेको पाइन्छ । डायबिटीज हुने मुख्य कारण बँशाणुगत समस्या पनि हो ।

बंशाणुगत समस्या :

बंशाणु बाट सर्ने रोग भन्नाले जब महिला को पेट मा गर्भ राख्न पुरुष र महिला बीच यौन सम्बन्ध हुन्छ तब ती पुरुष र महिला को शरीर मा यदि ०.०००% मात्र पनि त्यस्ता रोग का भाइरस छन भने यौन सम्पर्क बाट सुक्रकिट यानिकी बिर्य मार्फत बंशाणुगत रोग का भाइरसहरु के हि हिस्सा प्रवेश गर्दछ र उक्त गर्भ मा बन्दै गरेको बच्चा को शरीर मा ती रोग का भाइरस प्रवेश भएको हुन्छ । र यसरी नै कुनै पनि बंशाणुगत रोगहरु को बिकास हुदछ ।
त्यसैले हिजो आज बिकशित देशहरुमा गर्भ राख्न पनि लाइसेन्स प्राप्त गरेर मार्फत गर्भ राख्ने प्रचलन फ्याट्ट फुट्ट निस्किदै गरेको अन्तरास्ट्रिय अनलाईन मेडियाहरु मार्फत जानकारी प्राप्त गरेको छौँ । नझुक्किनु होला लाइसेन्स मत्लब गाडी चलाउने लाइसेन्स जस्तो होईन तर गर्भ राख्नु भन्दा करिव ४/५ महिना अघि देखि पुरुष र महिला नियमित एक एक हप्ता वा १५/२० दिन को अन्तराल मा पूरा शरीर को चेकअप गराई प्रसस्त पोषण तत्व पुर्याएर अब गर्भ राख्न उचित छ भनी डाक्टर बाट एक पत्र(लाइसेन्स) पाए पछि अनि गर्भ राख्ने गरेको भन्ने बुझिन्छ । अन्य भिडियो :

बंश बाट सर्ने डायबिटीज माथि बताइएको जस्तै यदि घरमा बुबा, आमा, भाइ, बहिनी कुनै पनि सदस्य लाई भएको छ भने यो अरुलाई पनि हुने गर्दछ । त्यसैगरी परिस्रम गरे अनुसारको निन्द्रा नपुग्नु , ननिदाउनु वा निन्द्रा नलाग्नु, जंकफुड को सेवन धेरै हुनु, गुलियो खाने कुरा बढी खानु , कोलेस्ट्रोल लेभल धेरै हुनु, उच्च रक्तचाप र चिनियुक्त खानेकुराहरुको अधिक सेवन बाट डाइबिटिज हुने गर्दछ । 

डाइबिटिज भएकाहरुमा ५० देखी ६० प्रतिशत सम्म हर्ट अट्याक (हृदयघात) हुने सम्भावना बढि रहन्छ । शरीरमा ग्लुकोज को मात्रा बढेपछि हर्मोनमा परिवर्तन आउने गर्दछ र रक्त धमनीमा रक्तसन्चार को कमि वा ब्लक हुन गइ हर्टअट्याक हुने सम्भावना बढ्दछ ।‌ त्यसैगरी डायबिटीज को उपचार सुरुमै गर्न सकिएन, सुरुमै डायबिटीज को अवस्था लाई चिन्न सकिएन भने आँखाको रेटिनालाई नस्ट गर्छ र सधैंको लागी अन्धो बनाउदछ ।

डायबिटीज का मुख्य लक्षणहरु के के हुन ?

डायबिटीज हुँदा तिर्खा लाग्ने पनि गर्छ । किनभने शरीरमा भएको पानी र सुगर को मात्रा बारम्बार पिसाब बाट सकिने गर्छ र हाम्रो शरीरलाई पानीको आवस्यकता बढी पर्दछ र तिर्खा लागिरहन्छ । तर तिर्खा लाग्दैमा डायबिटीज भयो भनेर आत्ती हाल्ने गर्नु हुन्न । किनकि डायबिट्ज हुँदा मात्रै तिर्खा लाग्ने होइन सामान्य वा नर्मल कारण पनि धेरै हुन्छन । तर डायबिटीज का अन्य लक्षण देखिए सङ्गै तिर्खा पनि बढ्दै गयो भने चेकप गर्न जानु पर्दछ । साथै डायबिटीज हुँदा पिसाब पनि जत्ती बेलै लागेको लागै गर्छ । जब रगतमा सुगर को मात्रा वा ग्लुकोज को मात्रा बढ्छ तब त्यो ग्लुकोज पिसाब बाट बाहिरिन्छ र पिसाब लागेको लागै गर्ने हुन्छ । शरीर मा थकान अत्याधिक हुने गर्छ । रातभरी लामो समय मजाले सुतेर बिहान उठ्दा पनि निन्द्रा नपुगेको जस्तो भै रहन्छ । 

आँखाको क्षमता कम हुन्छ, टाढासम्म नदेखिने, मधुरो हुने जस्ता समस्याहरु आउने गर्छ । कुनैपनि बस्तु चिन्न धेरै बेर ठम्याउनु पर्ने हुन्छ । डाइबिटिज को सुरुवाती लछण मै अचानक शरीर को वजन कम भएर आँउछ । रूघा खोकी लाग्यो भने हत्तपत्त निको हुँदैन । 
अन्य भिडियो :

हात-खुट्टाको छालामा र यौनाङ्ग वरिपरीको छालामा  चिलाउने किसिमका घाउखटिराहरु आउछन र निको नहुने हुन्छ । भोक अत्याधिक लाग्ने गर्छ, शरीरमा कुनै चोट लाग्यो भने हत्तपत्त निको हुँदैन । पिसाव गर्दा पिसाव गरेको जमिन मा कमिला लाग्दछन कारण पिसाव मा ग्लुकोज को मात्रा यनिकी गुलियो पदार्थ गएको हुन्छ । र कमिला लाग्ने गर्दछ । रिगटा लाग्ने शरीर कमजोर हुने, निन्द्रा लागेजस्तो हुने जस्ता लक्षणहरु देखा पर्छन् । यदि यस्ता लक्षणहरु देखिन सुरु भए तुरुन्त आफ्नो सुगर लेभल टेस्ट गराइहाल्नुपर्छ । 

सुगर को लेभल बिहान केही नखाँदा 00 mg/dL (5.6 mmol/L) र खाना खाएपछी 125 mg/dL (5.6 to 6.9 mmol/L) हुनु पर्दछ । यो भन्दा माथि गए शरीरमा सुगर बढन सुरु भएको बुझिन्छ ।

सुगर लेभल बढ्दा के गर्ने ? के नगर्ने ?

सुगर लेभल बढेको अबस्था आएमा शारीरिक कसरत गर्न सुरु गरि हाल्नु पर्ने हुन्छ । शरीर बाट पसिना निकाल्न थाल्नुपर्छ, काम गर्नुपर्छ, जिम गर्नुपर्छ, कम क्यालोरी वाला खानाहरु खानुपर्छ, गुलियो चिजको सेवन पटक्कै गर्नु हुदैन । मासुको सेवन गर्नुहुदैन, सब्जीमा हरियो सागपात, लहराहरु, बोडीहरु, ताजा फलफुल जुन गुलियो नहुने किसिमका, चना मटर हरु उमारेर खाने गर्नुपर्छ  । सुगर हुनेहरुले करेला को सब्जीको झोल खानुपर्छ, करेलाको जुस नियमित खानुपर्छ, यसले सुगर लेभल लाई बढ्न दिदैन । मेथीको दानालाई पिसेर पाउडर बनाएर हरेक दिन बिहान १ चम्चा तातो पानीको साथ पिउने गर्नु पर्दछ । सुगरको समस्या भएकाहरु लाई मेथी ले अत्याधिक फाइदा गर्दछ ।

त्यसैगरी त्रिफलाको चुर्ण नियमित बिहान खालि पेटमा सेवन गर्नु पर्दछ र १ घण्टा सम्म केहि खानु हुदैन । त्रिफला छैन भने हर्रो, बर्रो को पाउडर बनाउन सकिन्छ । यदि आयुर्वेदिक पसलमा जानुभयो भने त्यहा त्रिफला पाइन्छ । त्रिफला‌ ले पनि सुगर लेभल को मात्रा लाई घटाउन अति नै सहयोग गर्दछ । लौका को सब्जी, पर्बल को सब्जी, पालक को साग, रायो को साग, मुलाको साग, तोरीको साग, सुपको साग, काँचो मेवा, सलगमहरु प्रसस्त मात्रामा खानुपर्छ । भेज खानाहरु मा बल गर्नुपर्छ । कार्बोहाइड्रेट वाला खानाहरु खानु हुदैंन । कार्बोहाइड्रेड पाउने मा जस्तै एक आलु हो । तपाइले सुन्नु भएको होला "जामुन" यो सुगरको बिमारीको लागी अत्यन्तै राम्रो औषधी हो । यदि तपाइको गाउँघर वरपर वा बजार मा पाइन्छ जामुन भने मज्जाले खान सक्नु हुनेछ । यदि जामुन धेरै छ भने जामुनको दाना को पाउडर बनाएर पनि दिनमा २/३ पटक तातोपानीमा पिउन सक्नुहुन्छ । स्टार्च पाइने खानाहरु आलु, चामल, ब्रेडहरु खानुहुन्न । Parboiled rice खाने गर्नुपर्छ । यसलाई नेपालीमा उसिना चामल भनिन्छ । 

चामल मा भएको कार्बोहाइड्रेट उमालेर सुरु मै फ्यालिएको हुन्छ । स्वास्थ्यका लागी उसिना चामल को भात अति नै राम्रो हुन्छ । उसिना चामल को भात सुगर भएका ले मात्र होइन सबैले खान सकिन्छ । उसिना चामल को भात खादा पेट लाई सफा बनाउछ । यदि पेट को समस्या बाट हैरान हुनुन्छ भने उसिना चामल को भात खाने गर्नु पर्दछ ।

साधारण मानिसहरुले पनि मुख्यतया ध्यान दिनुपर्ने कुराहरु : 

तिर्खा धेरै लाग्छपिसाब आको आइ गर्छ,
आँखा मँधुरो हुने,
कुनै चिज चिन्न मजाले हेर्नुपर्ने,
जति सुतेपनी थकाइ मात्रै लाग्छ वा अल्छीमात्रै लाग्ने गर्छ

भने तुरुन्तै सुगर चेक गराउन जानु पर्दछ । यी लक्षण सुगरको पहिलो लक्षणहरु हुन र पुरै सुगर भइ नसकेको अवस्था हो । यदि यी लछण लाई ध्यान दिइएन भने आँखा को ज्योती गुम्न पनि सक्छ । किड्नी र मुटु मा ठुलो समस्या आउन पनि सक्छ । सुगर हुन उमेर ले छेक्दैन जुनसुकै उमेर समुहको मानिसहरुलाई पनि हुन सक्छ । अझ बढि ३० वर्ष कटेपछी धेरै कुरामा ध्यान पुर्याउनुपर्छ । बाहिरका खानाहरु खानु हुदैन । शाकाहारी सब्जीमा बल गर्नु पर्दछ । शाकाहारी भनी रहदा यदि 15 दिन एक महिना मा एक पटक मासु खाने गर्नु भएको छ भने ठिक छ त्यो चाहिन्छ पनि शरीर को लागि तर दैनिक मासु खानु हुन्छ भने चै तुरुन्त मासु खान कम गरि शाकाहारी तिर बल गर्नु पर्दछ । गुलियो चिजहरु सेवन गर्नु हुदैन ।

दैनिक २/३ घण्टा काम गरेर शरीर बाट पसिना बगाउनु पर्दछ । पानी धेरै पिउनु पर्दछ । यति गरेपछी सुगर को मात्रा सँधै नियन्त्रणमा रहन्छ । र सुगर लाग्न बाट बचिन्छ । स्मरण रहोस तपाई, तपाइको आउने नयाँ पिडिहरु वा तपाईं बाट बन्ने नया परिवार को मुख्य जरो तपाइ हो । (चाहे तपाईं महिला हुनुहोस वा पुरुष ) तपाईं आफूलाई रोग लाग्न बाट बचाउनु भयो भने मात्र तपाइ बाट बन्ने सन्तान (छोरा, छोरी, नाति, नातिनी) आदि निरोगी हुन्छन । नत्र तपाईं को रोग बंशको कारण तपाइको बिर्य मार्फत बन्ने नया सन्तानहरुमा सर्ने छ । र ती सन्तान को बिर्य मार्फत बन्ने नया सन्तान लाई पनि सर्ने छ । त्यसैल्र तपाईं तपाईको आगामी दिन मा बन्ने नया सन्तान को मूल जरो हो । तपाइको मुल जरो तपाइको आमा, बुवा हुनुन्थ्यो र अब तपाईं, तपाई बाट बन्ने नयाँ परिवार को जरो हुनुन्छ । त्यसैले आफू स्वस्थ्य रहनुहोस र अरुलाई पनि स्वस्थ्य बनाउनुहोस ।

यो मधुमेह सम्बन्धित अति नै महत्वपूर्ण जानकारी अब सेयर गरि सबै समक्ष पुर्याउने जिम्मा तपाइमा सुम्पीदिएको छौँ । तपाइले चलाउने फेसबुक वाल, फेसबुक ग्रुप, मेसेन्जर, WhatsAPP, आदि सबैमा सेयर गरि सबैलाई जानकारी पुर्याई सबैलाई सचेत गराउनुहोस । हामिले प्रकाशित गरेको छौं अब सबै समछ पुर्याउने जिम्मेवार तपाइमा रहेको छ । रोग लाग्न बाट आफू पनि बचौं र अरु लाई पनि बचाउँ ।